ХАВДАР: 2050 он гэхэд дэлхий даяар хавдрын шинэ тохиолдлууд 35 саяд хүрэх төлөвтэй байна

Гэрэл зургийг MPA.mn

Хавдрын эсрэг анхаарал хандуулах Дэлхийн өдөр өнөөдөр тохиож байна.  Монгол Улсын хувьд энэ жил "Бидний түүх, Биднийг нэгтгэнэ" уриан дор тэмдэглэн өнгөрүүлж буй.

Монгол Улсын хувьд хорт хавдар нь нас баралтын тэргүүлэх шалтгаануудын нэг хэвээр байна. Өнгөрсөн 2024 онд 4,755 хүн хорт хавдрын улмаас нас барж, нийт нас баралтын ойролцоогоор 1/5-ийг эзэлжээ. Мөн 2024 онд 8,169 шинэ тохиолдол бүртгэгдэж, өмнөх оноос 13 хувиар өссөн байна.

Үүнд:

-Элэгний хорт хавдар

-Ходоодны хорт хавдар

-Уушгины хавдар

-Улаан хоолойн хорт хавдар

-Умайн хүзүүний хорт хавдар хамгийн түгээмэл тохиолдож, ихэнх нь хожуу шатандаа оношлогдож байна.

Хорт хавдрын эрт илрүүлэг гэж юу вэ?

Хорт хавдрын ямар нэг шинж тэмдэггүй хүмүүст хорт хавдар байгаа эсэхийг илрүүлэх зорилгоор хийж буй ДАВТАМЖТАЙ, товлолт ҮЗЛЭГ, ШИНЖИЛГЭЭГ ХАВДРЫН ЭРТ ИЛРҮҮЛЭГ гэнэ. 

Дэлхийн хэмжээнд хавдрын (рак / cancer) нөхцөл байдал, тойм:

1. Хавдар нь дэлхий дахинаа тархсан, үхлийн шалтгаан ихтэй өвчин

• Хавдар бол олон төрлийн хавдар үүсэх өвчлөлүүдийн нийтлэг нэр томъёо бөгөөд бүх насны хүмүүс өвчилж болно, нас ахих тусам тохиолдох магадлал ихэсдэг. 

• 2022 онд Дэлхий даяар ойролцоогоор 19.9 сая шинэ хавдрын тохиолдол бүртгэгдсэн бөгөөд 9.7 сая хүн энэ өвчний улмаас нас баржээ. 

• Хавдар нь дэлхий дахинд нас баралтын гол шалтгаануудын нэг хэвээр байна, ойролцоогоор 6 хүн тутмын 1 нь хавдраар нас бардаг гэсэн тооцоо байдаг. 

2. Хавдрын тархалт ба нас баралт

2022 оны GLOBOCAN мэдээллээр:

1. Тамхины хамааралтай уушгины хавдар – хамгийн их бүртгэгдсэн.

2. Өндгөвчний хажуу хавдар (Breast cancer) – эмэгтэйчүүдэд хамгийн их.

3. Өтгөн болон шулуун гэдэсний хавдар нь хадвар тодроо гуравдугаарт бичигдэж байна.

3. Ирээдүйн төсөөлөл

• Дэлхий даяар хавдрын шинэ тохиолдлууд 2050 он гэхэд 35 саяд хүрэх буюу ойролцоогоор хоёр дахин өсөх төлөвтэй. 

• Нас баралт ч дагаад өсөх магадлалтай бөгөөд ихэнх өсөлт нь хүн амын хөгшрөлт, өсөлтөөс шалтгаална. 

4. Шалтгаан ба эрсдэлүүд

Дэлхий даяар хавдрын тохиолдлын зарим гол эрсдэлүүд:

-Тамхины хэрэглээ

-Хэт их согтууруулах ундаа

-Биеийн жин ихсэх (будагдсан, өөх тос ихтэй хооллолт)

-Хөдөлгөөний дутагдал

-Агаарын бохирдол

-Хүний папиллома вирус (HPV), hepatitis вирус зэрэг халдварууд.

Эдгээрийн ихэнх нь “засаж болох эрсдэл” буюу урьдчилан сэргийлэх боломжтой гэж үздэг. 

5. Урьдчилан сэргийлэх боломж ба оношилгоо

• Эрүүл хооллолт, дасгал хөдөлгөөн, тамхинаас татгалзах зэрэг дадал зуршлууд хавдрын эрсдлийг бууруулахад тусална.

• Эмэгтэйчүүдийн цервик (савны хүзүүний) хавдрыг урьдчилан сэргийлэхэд HPV вакцин чухал — судалгаагаар энэ вакцин нь хавдрын тохиолдлыг ихээхэн бууруулдаг. 

• Эрүүл мэндийн тогтолцоо муу улсуудад өөрчлөлтгүй бол нас баралт их хэвээр байх эрсдэлтэй.