Төрөлт буурч, хүн амын насжилт дэлхийн нийтлэг сорилт болж байна

Гэрэл зургийг REUTERS агентлагийн эрхтэйгээр нийтлэв.

Дэлхийн улс орнууд төрөлтийн түвшин огцом буурч, хүн амын насжилт эрчимжиж буй шинэ хүн ам зүйн сорилттой нүүр тулж байна. НҮБ болон олон улсын судалгааны байгууллагуудын мэдээлснээр энэ үзэгдэл зөвхөн өндөр хөгжилтэй орнуудаар хязгаарлагдахгүй, дунд болон бага орлоготой олон улсад ч нийтлэг хандлага болоод байна.

Сүүлийн жилүүдэд олон гэр бүл хүссэн тооны хүүхдээ төрүүлж чадахгүй байгаа нь судалгаагаар тогтоогджээ. Үүнд амьжиргааны өндөр өртөг, орон сууцны хүртээмж, хүүхэд асрах үйлчилгээний хомсдол, ажлын байрны тогтворгүй байдал, хожуу гэрлэх, үргүйдлийн асуудал зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлж байгаа аж. Судлаачдын үзэж буйгаар олон хүн хүүхэдтэй болох хүсэлтэй байгаа ч эдийн засаг, нийгмийн нөхцөл байдлын улмаас энэ төлөвлөгөөгөө хойшлуулах эсвэл цөөрүүлэхэд хүрч байна.

НҮБ-ын Хүн амын сангийн (UNFPA) тайланд дурдсанаар дэлхийн хүн амын дийлэнх нь төрөлтийн түвшин хүн амаа тогтвортой хадгалах хэмжээнээс доогуур байгаа улс орнуудад амьдарч байна. Хүн амын тоо урт хугацаанд тогтвортой байх нөхцөл нь нэг эмэгтэй дунджаар 2.1 хүүхэд төрүүлэх явдал гэж үздэг. Гэвч өнөөдөр Европ, Зүүн Ази, Латин Америкийн олон оронд энэ үзүүлэлт үүнээс үлэмж доогуур байгаа бөгөөд зарим улсад 1.0–1.3 хүүхэд хүртэл буурсан байна.

Үүний зэрэгцээ эрүүл мэндийн үйлчилгээ сайжирч, хүмүүсийн дундаж наслалт уртасч байгаа нь хүн амын насжилтыг улам хурдасгаж байна. Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын тооцоолсноор 2030 он гэхэд дэлхийн зургаан хүн тутмын нэг нь 60 ба түүнээс дээш настай байх бөгөөд 2050 он гэхэд 60-аас дээш насныхны тоо 2.1 тэрбумд хүрнэ. Энэ нь өнөөгийн түвшнээс бараг хоёр дахин өссөн үзүүлэлт юм.

Хүн амын хөгшрөлт нь эдийн засаг, хөдөлмөрийн зах зээл, нийгмийн хамгааллын тогтолцоонд томоохон дарамт учруулж байна. Ажиллах насны иргэдийн тоо буурснаар хөдөлмөрийн хомсдол үүсч, тэтгэвэр, эрүүл мэндийн үйлчилгээний зардал нэмэгдэж байгаа тул олон улс тэтгэврийн насыг өсгөх, хүүхэдтэй гэр бүлийг татвар болон мөнгөн тэтгэмжээр дэмжих, цагаачлалын бодлогоо шинэчлэх зэрэг арга хэмжээ авч эхэлжээ.

Гэсэн ч хүн ам зүйн шинжээчид зөвхөн төрөлтийг нэмэгдүүлэх бодлогоор асуудлыг шийдэх боломж хязгаарлагдмал гэж үзэж байна. Харин өндөр настнуудыг илүү урт хугацаанд хөдөлмөр эрхлэх боломжийг бүрдүүлэх, бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, автоматжуулалт, хиймэл оюун ухааныг өргөн ашиглах, гэр бүлд ээлтэй нийгмийн орчин бүрдүүлэх зэрэг цогц бодлого илүү үр дүнтэй гэж зөвлөж байна.

Шинжээчдийн дүгнэж буйгаар төрөлтийн бууралт, хүн амын насжилт нь XXI зууны хамгийн том хүн ам зүйн өөрчлөлтүүдийн нэг бөгөөд ойрын хэдэн арван жилд дэлхийн эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлох гол хүчин зүйлсийн нэг хэвээр байх төлөвтэй байна.

Эх сурвалж: The Guardian