АМЬД ЕРТӨНЦ: Дэлхий дээр 20 мянга гаруй зүйлийн зөгий бий

Гэрэл зургийг REUTERS агентлагийн эрхтэйгээр нийтлэв.

Зөгий бол хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд төсөөлснөөсөө хавьгүй их нөлөө үзүүлдэг жижиг шавж юм. Бид ихэвчлэн зөгийг бал үйлдвэрлэдэг амьтан гэж ойлгодог ч үнэн хэрэгтээ тэдний хамгийн чухал үүрэг нь ургамлын тоос хүртээлт юм.

Дэлхий дээр 20 мянга гаруй зүйлийн зөгий бүртгэгдсэн бөгөөд тэдгээрийн дийлэнх нь балны зөгий биш, зэрлэг зөгий байдаг. Зөгий Антарктидаас бусад бүх тивд тархсан байна.

🐝 Зөгий гэж ямар амьтан бэ?

Зөгий нь шавжийн Hymenoptera багт багтдаг. Энэ багт зөгийтэй хамт хэдгэнэ, шоргоолж зэрэг шавжууд ордог.

Зөгийн бие нь гурван үндсэн хэсэгтэй:

-толгой

-цээж

-хэвлий

Толгой дээрээ хоёр нийлмэл нүд, мөн үнэр болон хүрэлцэхүйг мэдрэхэд ашигладаг хоёр сахалтай. Зөгий хүний нүдэнд харагддаг өнгөнөөс гадна хэт ягаан туяаг мэдэрч чаддаг тул цэцгэн дээрх бидний харж чаддаггүй тодорхой хээг олж хардаг.

🍯 Балны зөгийн бүл хэрхэн амьдардаг вэ?

Балны зөгий ганцаараа бус, маш нарийн зохион байгуулалттай бүл болон амьдардаг. Нэг бүлд улирлаас хамааран хэдэн арван мянган ажилчин зөгий байж болно.

Бүл дотор үндсэндээ гурван төрлийн зөгий бий.

Хатан зөгий – бүлгийн цорын ганц үржлийн гол эм зөгий. Гол үүрэг нь өндөг гаргах. Таатай үед өдөрт ойролцоогоор 1,000–2,000 хүртэл өндөг гаргаж чадна. Хатан зөгий хэдэн жил амьдрах боломжтой бөгөөд үржлийн бүтээмж нь ихэвчлэн 2–3 жил өндөр байдаг.

Ажилчин зөгий – бүгд эм боловч үржлийн чадваргүй. Үүр цэвэрлэх, авгалдай тэжээх, лав боловсруулах, үүрээ хамгаалах, ус болон хоол хүнс цуглуулах зэрэг бараг бүх ажлыг хийдэг. Зуны идэвхтэй үед ажилчин зөгий ихэвчлэн хэдхэн долоо хоног амьдардаг бол өвлийн зөгий илүү удаан насалдаг.

Эр зөгий – гол үүрэг нь хатан зөгийтэй үржих. Тэд ажилчин зөгий шиг бал, тоос цуглуулах ажил хийдэггүй.

🕺 Зөгий яаж хоорондоо ярилцдаг вэ?

Зөгийн хамгийн гайхалтай чадварын нэг бол “бүжгээр” мэдээлэл дамжуулах явдал.

Ажилчин зөгий шинэ, арвин цэцгийн эх үүсвэр олбол үүрэндээ буцаж ирээд тусгай хөдөлгөөн хийдэг. Үүнийг waggle dance буюу ганхах бүжиг гэж нэрлэдэг.

Энэ хөдөлгөөнөөрөө бусад зөгийд тухайн цэцгийн эх үүсвэр аль зүгт, хэр хол байгааг мэдээлдэг. Ингэснээр нэг зөгий олсон мэдээллийг олон зөгий ашиглаж чадна.

Зөгий зөвхөн хөдөлгөөнөөрөө бус, мөн феромон хэмээх химийн дохиогоороо харилцдаг. Хатан зөгийн ялгаруулдаг химийн дохио нь бүлгийн зохион байгуулалтад чухал үүрэгтэй.

🌸 Зөгий яагаад ургамалд хэрэгтэй вэ?

Зөгий цэцгээс нектар болон тоос цуглуулахдаа нэг цэцгээс нөгөөд шилжинэ. Ингэх явцдаа тоосыг зөөж, ургамлын үржилд тусалдаг.

Энэ үйл явцыг тоос хүртээлт гэж нэрлэдэг.

Алим, бүйлс, жүрж, авокадо, тоор, интоор, нэрс, гүзээлзгэнэ, улаан лооль зэрэг олон төрлийн хүнсний ургамал тоос хүртээгчдээс хамаардаг. Smithsonian-ийн мэдээллээр хүний иддэг хүнсний ойролцоогоор гурван хоол тутмын нэг нь тоос хүртээгчдийн үйл ажиллагаатай холбоотой.

Тиймээс зөгий алга болбол зөвхөн балны үйлдвэрлэлд бус, хөдөө аж ахуй, экосистем, хүнсний үйлдвэрлэлд томоохон нөлөө үзнэ.

🧱 Зөгий зургаан өнцөгт үүрээ хэрхэн хийдэг вэ?

Зөгий лав ялгаруулж, түүгээрээ үүрний нүднүүдийг байгуулдаг. Эдгээр нүд нь ихэвчлэн зургаан өнцөгт хэлбэртэй.

Зургаан өнцөгт бүтэц нь бага хэмжээний материалаар олон нүд байгуулах боломж олгодог бөгөөд бат бөх, зай ашиглалтын хувьд маш үр ашигтай.

Ажилчин зөгий биеийнхээ доод хэсгийн тусгай булчирхайгаар лав гаргаж, түүнийг боловсруулан үүрээ байгуулдаг.

🍯 Бал хэрхэн бий болдог вэ?

Зөгий цэцгийн нектараас чихэрлэг шингэн цуглуулж үүрэндээ авчирна. Үүнийг боловсруулж, усны агууламжийг бууруулан лав нүдэнд хадгалдаг. Дараа нь нүдийг лавны нимгэн давхаргаар битүүмжилнэ.

Ингэж бидний хэрэглэдэг бал бий болдог.

Бал нь зөгийн хувьд зүгээр нэг бүтээгдэхүүн биш. Энэ бол ялангуяа цэцэг ховор өвлийн улиралд бүлээ тэжээх эрчим хүчний нөөц юм.

🐝 Бүх зөгий хатгадаг уу?

Үгүй.

Зөгийн олон зүйл хүн рүү дайрах сонирхолгүй бөгөөд зарим зүйл бүр хатгах чадваргүй байдаг. Мөн зөгийн төрөл зүйл бүрийн амьдралын хэв маяг өөр.

Балны зөгийн хувьд ажилчин зөгий үүрээ хамгаалахдаа хатгуураа ашигладаг. Гэхдээ балны зөгий хатгасныхаа дараа хүн, хөхтөн амьтны зузаан арьсанд хатгуур нь гацаж, улмаар өөрөө үхэх тохиолдол бий.

Иймээс зөгий үүрээ хамгаалж байх үед нь тайван орхих нь хамгийн зөв.

🌎 Зөгийд ямар аюул тулгарч байна вэ?

Зөгийн олон төрөл зүйлд амьдрах орчны хомсдол, уур амьсгалын өөрчлөлт, пестицид, өвчин, шимэгчид зэрэг олон хүчин зүйл эрсдэл учруулж байна.

Ялангуяа зэрлэг зөгийн хувьд цэцэг бүхий амьдрах орчин багасах нь том асуудал. Хотжилт, зам барилга, газар тариалангийн тэлэлт нь зөгий хоол хүнс хайх болон үүрлэх орчныг нь хувааж, тасалдуулах эрсдэлтэй.

Зөгийн төрөл зүйлийн олон янз байдлыг хамгаалах нь зөвхөн зөгийг хамгаалах асуудал биш. Энэ нь ургамал, хөдөө аж ахуй, экосистемийн тогтвортой байдлыг хамгаалахтай шууд холбоотой.

💡 Сонирхолтой баримтууд

Дэлхий дээр 20 мянга гаруй зүйлийн зөгий бий.

Зөгий Антарктидаас бусад бүх тивд тархсан.

Ажилчин зөгий цэцгийн эх үүсвэрийн чиглэл, зайг “ганхах бүжгээр” бусаддаа мэдээлдэг.

Хатан зөгий хэдэн жил амьдарч чаддаг бол ажилчин зөгий идэвхтэй улиралд ихэвчлэн хэдхэн долоо хоног амьдарна.

Нэг бүлд нэг хатан зөгий, олон мянган ажилчин болон тодорхой тооны эр зөгий байдаг.

Зөгий зөвхөн бал үйлдвэрлэдэггүй — ургамлын нөхөн үржихүйг дэмждэг чухал тоос хүртээгч юм.

Хүний хүнсний олон төрлийн ургамал зөгий болон бусад тоос хүртээгчдээс хамаардаг.