ХХНББХ: Нийгмийн халамжийн тухай болон Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжив

Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны өнөөдөр (2026.10.27)-ийн хуралдаан 14.32 цагт эхэллээ. Хуралдаанд Улсын Их Хурлын гишүүн П.Ганзориг, Д.Ганмаа, Ц.Мөнхтуяа, С.Эрдэнэбат, M.Мөнхсайхан, П.Наранбаяр, С.Зулпхар, А.Ариунзаяа, Х.Болормаа, Б.Түвшин, Ж.Баясгалан, О.Батнайрамдал, Н.Алтаншагай, Ж.Галбадрах, М.Энхцэцэг, О.Саранчулуун, Д.Энхтуяа, Б.Бейсен, Ш.Бямбасүрэн ирж, ирц 60.0 хувиар бүрдэв.

Байнгын хорооны хуралдаанаар Тамхины хяналтын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай “Хууль баталсантай холбогдуулан авах зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэхээр товлосон байсан боловч ажлын хэсгээс тогтоолын төсөл орж ирээгүй тул хойшлууллаа.

Мөнгөн тэтгэмж давамгайлсан загвараас хүний хөгжил, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжсэн халамжийн тогтолцоонд шилжих хуулийн төслийг хэлэлцэв

Хуралдааны эхэнд Засгийн газраас энэ оны долдугаар сарын 02-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Нийгмийн халамжийн тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх эсэх асуудлыг хэлэлцэв. Хууль санаачлагчийн илтгэлийг Гэр бүл, хөдөлмөр, ийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир тавилаа.

Нийгмийн халамжийн тогтолцоог мөнгөн тэтгэмж давамгайлсан загвараас зорилтот бүлэгт чиглэсэн, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжсэн, үр ашигтай тогтолцоонд шилжүүлэхээр төлөвлөснийг сайд илтгэлдээ онцолсон юм. 2025 онд Нийгмийн халамжийн сангаас 2.4 их наяд төгрөг зарцуулсны 70 гаруй хувь буюу 1.7 их наяд төгрөг нь хүүхдийн мөнгө, насны хишиг, жирэмсний болон хүүхэд асарсны тэтгэмж зэрэг нийтлэг мөнгөн дэмжлэгт ногдсон байна. Мөн нийгмийн халамжийн зардал ДНБ-ий 2.7 хувийг эзэлж байгаа нь хөгжиж буй орнуудын дунджаас өндөр үзүүлэлт боловч ядуурлын түвшин 27.1 хувь хэвээр байгааг тэрбээр дурдлаа.

Иймд хуулийн төсөлд хөгжлийн бэрхшээлтэй болон асаргаа шаардлагатай иргэдийг зөв тодорхойлох, тэдний хэрэгцээг мэргэжлийн үнэлгээнд тулгуурлан тогтоох, хөдөлмөр эрхлэх боломжтой иргэдийг сургалт, хөгжлийн үйлчилгээгээр дэмжиж, халамжаас хамааралтай бус, бие даан амьдрах чадвартай болгоход чиглэсэн төрийн үйлчилгээний зохицуулалтыг тусгасан байна. Үүний хүрээнд зан үйл, хандлагыг өөрчлөх сургалт, хөдөлмөрт бэлтгэх үйлчилгээ, кейс менежментэд суурилсан мэргэжлийн нийгмийн ажлыг төрийн бус байгууллага, хувийн хэвшлээр гэрээлэн хэрэгжүүлэх боломжийг бүрдүүлэхээр заажээ.

Гэр бүлийн гишүүнээ асарч байгаа иргэд, асрамжийн байгууллагаас гарсан хүүхэд, залуус, гэр оронгүй иргэн, архины хамааралтай болон хорих байгууллагаас суллагдсан иргэдийг бие даан амьдрахад дэмжлэг үзүүлэх зэрэг нарийвчилсан заалтуудыг оруулсан байна. Мөн байгалийн гамшиг, зудын улмаас амьжиргааны эх үүсвэрээ алдсан малчдыг дэмжих арга хэмжээг хөдөлмөр эрхлэлтийн бодлоготой уялдуулах, мэргэжлийн нийгмийн ажилтны тогтолцоог бүрдүүлэх, бэхжүүлэх зохицуулалтыг хуулийн төсөлд тусгажээ.

Энэхүү шинэчлэл нь нийгмийн халамжийг бууруулах бус, харин хэрэгцээтэй иргэнд нь зөв хэлбэрээр, зөв цагт нь хүргэхэд чиглэсэн гэдгийг Гэр бүл, хөдөлмөр, ийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир онцолж, улсын төсөвт нэмэлт ачаалал үүсгэхгүйгээр одоогийн бүтэц, нөөцөд тулгуурлан хуулийг хэрэгжүүлж, халамжийн бодлогын үр нөлөөг нэмэгдүүлнэ гэлээ.

Хууль санаачлагчийн илтгэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, С.Эрдэнэбат, А.Ариунзаяа, О.Батнайрамдал, М.Энхцэцэг, О.Саранчулуун, Д.Энхтуяа, Ж.Баясгалан, Д.Ганмаа нар асуулт асууж, хариулт авсан юм. Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа шинэчлэлийн үр дүнг төсвийн хэмнэлтээр бус ядуурал хэдэн хувиар буурснаар хэмжих ёстойг онцолж, халамж авдаг иргэдийн эрх хязгаарлагдах эсэх, хөдөлмөр эрхлэлтийн бодит үр дүнг хэрхэн тооцох талаар асуув. Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир, одоогийн 2.7 их наяд төгрөгийн халамжийн зардлаас хүүхдийн мөнгө зэрэг хүний хөгжилд чиглэсэн дэмжлэгийг ялгаж үзвэл зорилтот халамжийн хэмжээ ойролцоогоор 700 орчим тэрбум төгрөг болохыг тайлбарлаж, шинэ хуулиар халамжийг танах биш харин зөв хүнд нь хүргэх зорилготой гэлээ. Мөн Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны Нийгмийн халамжийн бодлогын газрын дарга Ю.Отгонбилэг асаргааны тэтгэмж авч буй 82 мянган иргэний 47 мянга нь ахмад настны асран хамгаалагчид болохыг мэдээлж, одоо халамж авч буй иргэдийн эрхийг хөндөхгүй, шинэ тогтолцоо 2028-2029 оноос үе шаттай хэрэгжинэ гэж тайлбарлав.

Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат асрах үйлчилгээ, гэрээр үзүүлэх халамжийн тогтолцоог өргөжүүлж, урт хугацаанд даатгалын хэлбэрт оруулах шаардлагатайг онцлон, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх санал дэвшүүлсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа Хүнс тэжээлийн дэмжлэгийн үйлчилгээ оновчтой, хүртээмжтэй байгаа эсэхийг тодруулж, халамжаас хөдөлмөрт шилжүүлэх ажлын бодит үр дүнг тооцож, дүгнэлт гаргах нь зүйтэй гэсэн юм. Энэ талаар сайд Т.Аубакир 2025 оны байдлаар хүнс тэжээлийн дэмжлэгийг 17 мянга орчим өрхийн 103 мянган иргэн авч буйг танилцуулж, энэхүү дэмжлэг ядуурлыг бууруулахад чухал хэвээр байгааг онцлов. Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга З.Бауыржан халамжаас хөдөлмөрт шилжүүлэх хөтөлбөрөөр энэ онд 5 000 өрх буюу 19 мянга орчим иргэнийг хамруулж, 3.5 тэрбум төгрөгийн зарцуулж буй талаар хариулт өгөв.

Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн М.Энхцэцэг хууль батлагдсанаар зардал, санхүүжилт нэмэгдэх эсэх, хүн амын өсөлтийг дэмжих бодлоготой хэрхэн уялдах талаар асууж, Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асран хамгаалагчдыг албан ёсны үнэмлэх, таних тэмдэгтэй болгож, төрийн үйлчилгээнд илүү хялбар хамрагдах нөхцөл бүрдүүлэх талаар хөндөж ярив. Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтуяа өөрийн санаачилсан Асрах үйлчилгээний тухай хуулийн төсөлтэй энэ хуулийн төслийг уялдуулж, асрах үйлчилгээний тогтолцоог урт хугацаанд хөгжүүлэх, санхүүжилт, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх чиглэлээр тодорхой зохицуулалтуудыг нарийвчлан тусгах нь зүйтэй гэсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Баясгалан мэдээллийн сангийн алдаанаас болж халамжийн үйлчилгээнээс жинхэнэ зорилтот бүлгийг орхигдуулахгүй байх баталгаа болон хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих бодлогын бодит үр дүнгийн талаар тодруулга авлаа. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа халамжийн бодлогыг орон сууц, ус, эрчим хүчний төлбөрийн бодит дэмжлэгтэй уялдуулах нь зүйтэй талаар ярьж, ядуурлыг бууруулах зорилтын хэрэгжилт нь боловсрол, хүний хөгжлийн асуудалтай шууд холбоотойг онцлон сануулав.

Түүнчлэн Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, Ц.Мөнхтуяа, Ж.Галбадрах, О.Саранчулуун, П.Ганзориг нар үг хэлж, хэлэлцэж буй асуудлаар байр сууриа илэрхийлэв. Байнгын хорооны дарга П.Ганзориг нийгмийн халамж, хамгааллын чиглэлээр Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн олон хуулийг уялдуулан хэлэлцэх шаардлага үүсээд байгааг дурдаж, халамж, хөдөлмөр эрхлэлт, гэр бүлийн хөгжил, асрах үйлчилгээ, нийгмийн ажлын тогтолцоог нэгдсэн бодлогоор авч үзэх ёстойг тэмдэглэлээ.

Санал хураалт явуулахад Нийгмийн халамжийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ.

Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэх нь зүйтэй гэж үзэв

Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүн П.Наранбаяр нараас 2026 оны долдугаар сарын 22-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явуулав.

Улсын Их Хурлын гишүүн П.Наранбаяр хуулийн төслийн талаар танилцуулахдаа, цахим орчинд хүүхдийн хувийн мэдээлэл болон дүрс бичлэгийг зөвшөөрөлгүй ашиглах, хүүхдийг зохисгүй харилцаанд татан оролцуулах зэрэг эрсдэл нэмэгдсээр байгаа нь хуулийн төсөл боловсруула үндэслэл болсныг дурдсан юм. Хүүхдийг эрсдэлээс хамгаалахдаа зөвхөн хориг, хязгаарлалт тогтоох бус тэдний эрх, эцэг эхийн үүрэг, нийгмийн сүлжээний болон харилцаа холбооны үйлчилгээ үзүүлэгчийн хариуцлага, төрийн үүргийг тодорхой болгосон цогц зохицуулалт шаардлагатай гэж үзсэн байна.

Хуулийн төсөлд 13 хүртэлх насны хүүхдийг нийгмийн сүлжээнд бүртгэл үүсгэж, хэрэглэхийг хориглох, 13-16 насны хүүхдэд зохистой хэрэглээний болон аюулгүй байдлын хамгаалалтын тохиргоотой ашиглуулах зохицуулалтыг тусгажээ. Мөн эцэг эхийн хяналт тавих боломжийг бүрдүүлэх, хүүхдийн хувийн мэдээллийг хамгаалах, хориотой болон хүүхдэд хортой агуулгаас сэргийлэх технологийн хамгаалалт зэрэг агуулгыг оруулсан байна.

Монгол Улсад оршин суугаа хүүхэд харьяаллаас үл хамааран хамрагдаж, нийгмийн сүлжээний үйлчилгээ үзүүлэгч этгээд, төрийн байгууллага, эцэг эх асран хамгаалагч, боловсролын байгууллагууд зэрэг хүүхдийн оролцоотой ихэнх байгууллагууд хуулийн үйлчлэлд хамрагдана гэдгийг хууль санаачлагч дурдав.

Улсын Их Хурлын гишүүн П.Наранбаярын танилцуулгатай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүд асуулт асууж, хариулт авлаа. Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Ганмаа хариуцлагын механизмыг хуулийн төсөлд тодорхой тусгасан эсэх, хүүхдэд хортой агуулга түгээсэн болон үүргээ биелүүлээгүй платформуудад ямар хариуцлага тооцох тухай, Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа хувийн мэдээллийг хэрхэн хамгаалах, сургуулиудын дэд бүтэц, багш нарт нэмэлт ачаалал үүсэх эсэх талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат VPN ашиглан хязгаарлалтыг тойрох боломж байгаа эсэх, цахим тоглоом, цахим залилан болон хүүхдийн хүмүүжилд цахим орчин ямар нөлөө үзүүлж байгаа талаар асууж хариулт авсан юм. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхар хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой зардал, мөн олон улсын платформуудтай хамтран ажиллах болон хэрэглэгчийн насыг баталгаажуулах технологийн шийдлийн талаар тодруулсан бол Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа хүүхдийн эсрэг цахим гэмт хэрэг, бэлгийн дарамт, цахим халдлагын өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар, Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун Meta, TikTok, Telegram, Discord зэрэг олон улсын платформуудтай Монгол Улс хэрхэн хамтарч ажилладаг тухай, Улсын Их Хурлын гишүүн О.Батнайрамдал нийгмийн сүлжээний тодорхойлолт, насны ангилал, утасны дугаараар баталгаажуулах аргачлал, түүний үндэслэлийн тухай тодруулсан юм.

Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг хүүхдийг цахим орчны эрсдэлээс хамгаалах эрх зүйн зохицуулалт зайлшгүй шаардлагатай болсон гэдгийг дурдаж, үүнд эцэг эхийн хяналт, боловсрол, платформуудын хариуцлагыг сайжруулах асуудал чухал гэдгийг тэмдэглэсэн бол Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, Ж.Баясгалан нар хуулийн төслийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэн, цахим дээрэлхэлт, цахим дарамт нэмэгдэж буй өнөөгийн нөхцөлд хүүхдийг хамгаалах бодлогын анхны том алхам болно гэдгийг тэмдэглэлээ.

Хууль санаачлагчдыг төлөөлөн Улсын Их Хурлын гишүүн П.Наранбаяр, Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин нар Улсын Их Хурлын гишүүдийн асуултад тодорхой хариулт өглөө. Хуулийн төслийг Зөрчлийн тухай, Хүүхэд хамгааллын тухай болон холбогдох хуулийн зохицуулалттай уялдуулсан талаар тодорхой тайлбар өгч, хариуцлагын механизм, насны баталгаажуулалтын технологи, цахим гэмт хэргийн төлөв байдал, олон улсын платформуудтай явуулж буй хамтын ажиллагаа, яриа хэлэлцээ, гарц шийдлийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөв.

Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих, эсэх талаар санал хураалт явуулахад Байнгын хоорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжив.

Ахмад настныг дэмжих, тэдэнд үзүүлэх цогц тусламж, үйлчилгээний талаарх санал дүгнэлтийг сонслоо

Улсын Их Хурлын даргын 95 дугаар захирамжаар байгуулагдсан Ахмад настны хөдөлмөр эрхлэлт, тэтгэвэр, тэтгэмж, нийгмийн халамж, ахмад настанд үзүүлэх эрүүл мэндийн болон ахмадын цогц тусламж, үйлчилгээний асуудлаар санал, дүгнэлт гаргах, шаардлагатай бол холбогдох хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг Байнгын хорооны хуралдаанаар сонсов. Тус ажлыг хэсгийг Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат ахалж, бүрэлдэхүүнд Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, Д.Батлут, Л.Мөнхбаясгалан, М.Нарантуяа-Нара, Б.Түвшин, Г.Тэмүүлэн, А.Ундраа, Л.Энхнасан нар ажилласан байна.

Ажлын хэсэг улсын хэмжээнд зургаан бүсэд 1700 орчим ахмад настны оролцоотой хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, төрийн болон төрийн бус байгууллагын саналыг нэгтгэсэн байна. Монгол Улсад хүн амын насжилт эрчимжиж, 2026 оны байдлаар 444 мянга гаруй ахмад настан байгаагийн 68 хувь нь эмэгтэйчүүд, дундаж наслалт 71.8 жил хүрсэн байна. Мөн 2025 оны байдлаар 101.5 мянган ахмад настан ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа нь нийт ахмад настны 24.6 хувьтай тэнцэж байна.

Ахмад настны асуудлыг зөвхөн тэтгэврээр хязгаарлах бус эрүүл мэнд, асаргаа, хөдөлмөр эрхлэлт, орлогын баталгаа, нийгмийн оролцоог хамарсан цогц бодлого шаардлагатай гэдгийг ажлын хэсгийн ахлагч дурдаад, өндөр насны тэтгэвэр авагчдын тодорхой хэсэг хөдөлмөрийн зах зээлд үргэлжлэн оролцож байгаа ч бизнесийн болон хөдөлмөр эрхлэлтийн зээлийн хүртээмж хангалтгүй, хүү өндөр байгаа нь тулгамдсан асуудал болж буйг онцоллоо. Өнөөдрийн байдлаар 529.7 мянган хүн тэтгэвэр авч байгаа бөгөөд бүрэн тэтгэврийн доод хэмжээ 769 мянган төгрөг, дундаж тэтгэвэр 950 мянган төгрөг байгаа юм

Нийгмийн даатгалын багц хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, суурь тэтгэвэр, нийгмийн даатгалын тэтгэвэр, хувийн нэмэлт тэтгэврээс бүрдэх гурван давхаргат тогтолцоог бий болгохоор болсон бөгөөд ирэх сараар суурь тэтгэврийг олгохоор болсоно гэдгийг Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат хэлж, ажлын хэсэг суурь тэтгэврийг амьжиргааны түвшинтэй уялдуулан үе шаттай нэмэгдүүлэх, бага орлоготой болон ганц бие ахмадуудад илүү чиглэсэн дэмжлэг үзүүлэх шаардлагатай гэж үзсэнийг танилцуулав.

Ахмад настны нийгмийн халамжид байнгын асаргаа шаардлагатай ахмадуудын асран хамгаалагчдад олгох тэтгэмж өндөр хувь эзэлж байгаа нь гэрийн, өдрийн, түр хугацааны болон төрөлжсөн асаргааны үйлчилгээг хөгжүүлэх шаардлагатай болсныг харуулж байна гэж ажлын хэсэг үзжээ. Эрт илрүүлэгт хамрагдах ахмад настны тоо сүүлийн жилүүдэд буурч, ахмадын чиглэлээр мэргэшсэн эмч, сувилагч хомсдож байна. Эмийн үнийн хөнгөлөлтөд 2025 онд 98.9 тэрбум төгрөг зарцуулсан бөгөөд энэ нь нийт хөнгөлөлтийн 63 хувийг бүрдүүлжээ. Аудитын байгууллагын дүгнэлтээр төсөвт байгууллагуудын 76.9 хувь нь Ахмадын сан байгуулаагүй, зарим байгууллагын сангийн үлдэгдлийг төсөвт татан төвлөрүүлснээс хууль хэрэгжих боломж хязгаарлагдсан байна.

Нөхцөл байдалд дүгнэлт хийж, ажлын хэсэг суурь тэтгэврийг үе шаттай нэмэгдүүлж, тэтгэврийн зөрүүг багасгах, цэргийн болон тусгай албанд, мөн хүнд нөхцөлд ажилласан иргэдийн суурь тэтгэврийн хамрагдалтыг тодорхой болгох, Ахмадын сан байгуулах, хөрөнгийг зориулалтын дагуу ашиглах хуулийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх, ахмад настны хөдөлмөр эрхлэлтийг бодитой дэмжих, тэтгэврийн болон бизнесийн зээлийн хүүг бууруулж, батлан даагчийн шаардлагыг уян хатан болгох, эмийн хөнгөлөлтийг өргөжүүлж, эрт илрүүлгийн хамрагдалтыг нэмэгдүүлэх, тэдний дижитал боловсрол, соёл, сайн дурын үйл ажиллагааны оролцоог дээшлүүлэх, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, асаргааг уялдуулсан цогц үйлчилгээний загварыг нэвтрүүлэх талаар бодлогын арга хэмжээ авахыг санал болгожээ.

Санал дүгнэлттэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа үг хэлж, ахмад настны талаарх статистик, тооцоо судалдщгаа дутуу дулмаг байгааг шүүмжлэн, тэдний орон сууцны хангамж болон бусад нийгмийн асуудалд онцгой анхаарах шаардлагатай байгааг анхааруулсан юм. Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Энхтуяа санал дүгнэлтэд дурдсан ахмад настны хөдөлмөр эрхлэлт, тэтгэвэр, тэтгэмж, нийгмийн халамж, хамгаалал, эрүүл мэнд, тусламж үйлчилгээ зэрэг олон асуудлыг ач холбогдол, нэн тулгамдсан байдлаар нь эрэмбэлж, арга хэмжээг дэс дараатай, үр дүнтэй хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэсэн бол ажлын хэсэгт орж ажилласан ахмад настны төлөөлөл О.Цэцэгмаа ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан оношилгоо, эмчилгээ, сувилгааны нэгдсэн төвүүдийг бүс бүрд байгуулах асуудлыг 2027 оны улсын төсөвт тусгаж шийдвэрлэх, хөдөө орон нутгийн ахмад настнуудыг орон сууцны хөтөлбөрт хамруулах, эм, эмчилгээ, асаргаа сувилгаа болон хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудлыг нэн тэргүүнд шийдвэрлэхийг хүсэв.

Ерөнхий боловсролын сургуулийн ахлах ангийн сурагчдын өдрийн хоолны талаарх асуулгын хариуг Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулна

Үүний дараа Улсын Их Хурлын гишүүн Т.Мөнхсайханаас ерөнхий боловсролын сургуулийн дунд болон ахлах ангийн сурагчдын өдрийн хоолны үйлчилгээний талаар Боловсролын сайдад хандаж тавьсан асуулгын хариуг хэлэлцлээ.

Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан энэ талаар танилцуулж, Ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай хуулийн хэрэгжилт, үдийн хоолны хамрах хүрээг өргөжүүлэх боломж, хэрэгцээ, үр нөлөө болон цаашид хэрэгжүүлэх арга хэмжээний тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл хийв.

Тэрбээр, 2025-2026 оны хичээлийн жилд төрийн өмчийн 717 сургуульд 739,982 сурагч суралцаж байгаагаас 1-5 дугаар ангийн 341,083 хүүхэд үдийн хоолны үйлчилгээнд хамрагдаж буйг танилцуулж, энэ нь нийт суралцагчдын 47.2 хувь болохыг дурдав. Хуульд бүх суралцагчийг үдийн хоолны үйлчилгээнд хамруулахаар заасан боловч дунд, ахлах ангийн сурагчид одоогоор хамрагдаагүй гэдгийг тэрбээр хэлж, дунд, ахлах ангийн сурагчдыг хөтөлбөрт хамруулахад зөвхөн хүнсний түүхий эдийн зардалд жилд 305.2 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэсэн тооцоо гарсан буйг дурдлаа. Үүний зэрэгцээ сургуулийн гал тогоо, тоног төхөөрөмжийг шинэчлэх, хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, хүнсний хангамжийн тогтолцоог сайжруулах, хүний нөөц бүрдүүлэх зэрэгт багагүй хөрөнгө оруулалт шаардлагатай юм.

Боловсролын яамнаас хуулийг хэрэгжүүлэх чиглэлээр хүчин чармайлт гаргаж, КОЙКА зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтран ажиллаж байгааг сайд танилцуулж, ШУТИС-ийг түшиглэн “Хүүхдийн хоол үйлдвэрлэл, шим тэжээлийн сургалт, арга зүйн төв” байгуулаад байгааг мэдээлэв. Одоогийн байдлаар сургуулийн үдийн хоолны үйлчилгээнд 302 хоолзүйч, 978 тогооч, 924 туслах тогооч ажиллаж байгаа бөгөөд тэдний цалин хөлсөнд улсын төсвөөс 5.6 тэрбум төгрөг зарцуулж байна. Харин дунд, ахлах ангийн сурагчдыг нэмж хамруулахад 279 хоолзүйч, 1,593 тогооч, 1,138 туслах тогооч шинээр шаардлагатай ажээ.

Үдийн хоол хөтөлбөрийн үр дүнд сургууль завсардалт буурч, хүүхдийн сурах идэвх, анхаарал төвлөрөл сайжирсан гэдгийг Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан танилцуулгадаа онцолж, Улсын Их Хурлын 2026 оны 28 дугаар тогтоолын дагуу ерөнхий боловсролын сургуулийн 6-7 дугаар ангийн суралцагчдыг 2027-2028 оны хичээлийн жилээс, 8-9 дүгээр ангийн суралцагчдыг 2028-2029 оны хичээлийн жилээс, 10-12 дугаар ангийн суралцагчдыг 2029-2030 оны хичээлийн жилээс эхлэн үдийн хоолны үйлчилгээнд хамруулахын тулд төсөв санхүү, хоол үйлдвэрлэлийн орчин, хүний нөөц, хүнсний хангамжийг үе шаттай бүрдүүлэх шаардлагатай гэв.

Байнгын хорооны хуралдаанд сайдын хийсэн мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, С.Эрдэнэбат, О.Саранчулуун, Б.Хэрлэн нар асуулт асууж, үг хэлэв. Улсын Их Хурлын гишүүд ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол үйлдвэрлэл, хөтөлбөрийн хамрах хүрээг өргөжүүлэх үе шат, боломж, нөхцөл, шаардагдах зардал санхүүжилт, сургуулиудын хичээлийн болон завсарлагын хугацаа, олон улсын стандарт, НҮБ”аас өгч буй зөвлөмжийн хэрэгжилт зэрэг олон асуудлыг хөндсөн юм. Асуулга тавьсан Улсын Их Хурлын гишүүн Т.Мөнхсайхан “Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай” Улсын Их Хурлын 28 дугаар тогтоолын хэрэгжилт хангалтгүй байгаа талаар дурдаж, ирэх оны төсвийн төсөлд 6-7 дугаар ангийн сурагчдыг үдийн хоолны үйлчилгээнд хамруулах зардал тусгагдаагүйг шүүмжилсэн юм. Иймд асуулгын хариуг Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оруулж хэлэлцүүлэх саналтай байгаагаа илэрхийлэв. Түүний гаргасан энэхүү саналаар санал хураалт явуулахад Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжлээ.

Боловсролын салбарын багш, ажилчдын нийгмийн баталгааны талаарх сайдын мэдээллийг сонсож, хэлэлцэв

Мөн хуралдаанаар Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбатаас Боловсролын сайдад хандаж тавьсан багш, ажилчдын нийгмийн баталгааны талаарх асуултын хариуг сонслоо.

2025 оны судалгаагаар багш, ажилтнуудын 53 хувь нь өөрийн орон сууцгүй, дийлэнх нь орон сууцны санхүүгийн дэмжлэг шаардлагатай байгаа гэсэн дүгнэлт гарсныг Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан танилцуулж, 2024-2025 онд 1,149 багш, ажилтныг орон сууцны хөтөлбөр, түрээсийн орон сууцны дэмжлэгт хамруулсан талаар мэдээлэв. Үүний хүрээнд төрийн өмчийн түрээсийн орон сууцны квотын 20 хувийг багш, эмч нарт олгохоор зохицуулсан байна.

Улсын хэмжээнд 2,742 багш дутагдалтай байгаагийн 1,290 нь орон нутагт ногдож буйг тэрбээр дурдаад, багшийн хүртээмж, тогтвор суурьшлыг нэмэгдүүлэх зорилгоор хэрэгжүүлж буй “Багшийн гурван тулгуурт бодлого”-ыг тайлбарласан юм. Боловсролын салбарын хүний нөөцийг бэхжүүлэх, англи хэлний сургалтын чанарыг сайжруулах, багш нарыг чадавхжуулах талаар хэрэгжүүлж буй бодлого, үйл ажилагааны талаар ярилаа.

Боловсролын сайдын хийсэн мэдээлэлтэй холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа, Ж.Галбадрах, О.Саранчулуун, Б.Хэрлэн нар асуулт асууж, хариулт авч, мөн байр сууриа илэрхийлсэн юм. Улсын Их Хурлын гишүүд багшийн тэтгэврийн сангаар ипотекийн зээлийн урьдчилгаа төлөх боломж, Боловсролын зээлийн сангийн санхүүжилтээр гадаадын их, дээд сургуульд төгсөгчид эх орондоо эргэн ирж ажиллаж байгаа эсэх, өндөр оноотой элсэгчдийг багшийн мэргэжлээр сургаж, төрөлх сургуульд нь ажиллуулах, багш нарыг гадаадад мэргэжил дээшлүүлэх, багшийн хомсдлын бодит тоог нягтлах, Боловсролын зээлийн сангийн эргэн төлөлт, харааны бэрхшээлтэй хүүхдэд зориулсан сурах бичгийн тоо, сургуулийн үдийн хоолны хөтөлбөрийн хэрэгжилт, багш нарын ачаалал, илүү цагийн үнэлгээ, эрүүл мэндийн үзлэг, эцэг эхээс ирдэг дарамт зэрэг олон асуудлыг хөндөж байлаа.

Асуулт тавьсан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Эрдэнэбат багшийн цалин, орон сууц, мэргэжил дээшлүүлэх зэрэг асуудал боловсролын салбарын гол бэрхшээл хэвээр байгааг тэмдэглэж, ипотекийн зээлийн тусгай хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, Боловсролын хөгжлийн сангаар багш нарыг гадаадад түлхүү сургах нь зүйтэй гэсэн байр суурь илэрхийлсэн юм. Мөн англи хэлний багш нарыг олон улсын түвшинд хүргэх бодлогыг эрчимжүүлэх шаардлагатайг сануулав.

Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхар хэлэлцүүлгийг дүгнэж, багш нарын орон сууцны хүртээмж, нийгмийн баталгааг нэмэгдүүлэх, ипотекийн болон бусад санхүүжилтийн боломжийг өргөжүүлэх шаардлагыг онцлоод, Боловсролын зээлийн санг Хөгжлийн сан болгон өөрчилж, багш бэлтгэх, мэргэжил дээшлүүлэхэд чиглүүлэх нь зөв гэлээ. Мөн багш, ажилчдын цалин хөлсийг ажлын гүйцэтгэл, сургалтын чанартай уялдуулах, нийгмийн баталгааг бүх шатны боловсролын байгууллагын багш, ажилтнуудад цогцоор нь хэрэгжүүлэх чиглэлээр шаардлагатай арга хэмжээг авч ажиллахыг зөвлөв гэж Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газраас мэдээллээ.

Эх сурвалж: Парламент